Kəmalə Ağazadə sığınacaqda yaşayan uşaqların açıq şəkillərini və görüntülərini sosial platformalarda paylaşır
Sığınacaqlardakı uÅŸaqların üzünü göstÉ™rmÉ™k nÉ™ dÉ™rÉ™cÉ™ doÄŸrudur? Bu uÅŸaqlar ailÉ™lÉ™rindÉ™ iÅŸgÉ™ncÉ™ görmüÅŸ, travma almış insanlardır axı… UÅŸağın üzünün sosial mediada göstÉ™rilmÉ™si onun identifikasiyasına, ÅŸÉ™xsi hÉ™yatının ifÅŸasına, gÉ™lÉ™cÉ™k psixoloji durumuna mÉ™nfi tÉ™sirÉ™ sÉ™bÉ™b olur. Bu hal Konstitusiyanın 32-ci maddÉ™sinin pozulmasıdır. UÅŸağın kriminal hadisÉ™, zorakılıq, yoxsulluq vÉ™ ya ailÉ™ problemi fonunda üzünün açıq göstÉ™rilmÉ™si onun cÉ™miyyÉ™tdÉ™ damÄŸalanmasına (stigmatizasiya), alçaldılmasına, psixoloji travmaya mÉ™ruz qalmasına sÉ™bÉ™b olur. Bu isÉ™ uÅŸağın lÉ™yaqÉ™tinin alçaldılması hesab edilir. Qanuna É™sasÉ™n uÅŸaq fiziki, mÉ™nÉ™vi vÉ™ psixoloji tÉ™hlükÉ™lÉ™rdÉ™n qorunmalıdır. UÅŸağın maraqları hÉ™r zaman üstün tutulmalıdır. Sosial Mediada uÅŸağın üzünün göstÉ™rilmÉ™si onun tÉ™hlükÉ™sizliyini risk altına salır, gÉ™lÉ™cÉ™k inkiÅŸafına mÉ™nfi tÉ™sir göstÉ™rir, sosial tÉ™zyiqÉ™ mÉ™ruz qoyur. Bu, uÅŸağın É™n üstün mÉ™nafeyi prinsipinÉ™ dÉ™ ziddir.
Dünyada zorakılıqla, üzləşən, sığınacaqlara ehtiyacı olan xeyli sayda qadın vÉ™ uÅŸaq var. Onlar müxtÉ™lif sÉ™bÉ™blÉ™rdÉ™n yaÅŸayış yerlÉ™rini tÉ™rk etmÉ™k mÉ™cburiyyÉ™tindÉ™ qalır vÉ™ ölkÉ™lÉ™rindÉ™ fÉ™aliyyÉ™t göstÉ™rÉ™n sığınacaqlara yerləşdirilirlÉ™r. ElÉ™ AzÉ™rbaycan Respublikasında da belÉ™dir. Zorakılığın qurbanlarına dÉ™stÉ™k göstÉ™rilmÉ™si üçün respublikada bir neçÉ™ qadın vÉ™ uÅŸaq sığınacağı fÉ™aliyyÉ™t göstÉ™rir. qadınların vÉ™ uÅŸaqların bu kimi hallarda yerləşdirildiklÉ™ri sığınacaqlar fÉ™aliyyÉ™tlÉ™rindÉ™ qanunun tÉ™lÉ™binÉ™ uyÄŸun fÉ™aliyyÉ™t göstÉ™rmÉ™lidir. BÉ™s É™slindÉ™ necÉ™dir? Bu fÉ™aliyyÉ™t sığınacaqda müvÉ™qqÉ™ti mÉ™skunlaÅŸan qadın vÉ™ uÅŸaqların mÉ™xfiliyi qorunurmu?
Azadmediatv.com xÉ™bÉ™r verir ki, sosial platformalarda sığınacaqdakı fÉ™aliyyÉ™tini ictimailəşdirÉ™n "AzÉ™rbaycan UÅŸaqları" Ä°ctimai Birliyinin nÉ™zdindÉ™ fÉ™aliyyÉ™t göstÉ™rÉ™n UÅŸaq Sığınacağı-Reinteqrasiya MÉ™rkÉ™zindÉ™ isÉ™ mÉ™iÅŸÉ™t zorakılığının qurbanı vÉ™ ya potensial qurban olan baxımsız uÅŸaqların effektiv reabilitasiyası vÉ™ sosial reinteqrasiyasının aparılması, çÉ™tin ÅŸÉ™raitdÉ™ yaÅŸama sÉ™bÉ™bindÉ™n zorakılığın bütün növlÉ™rinÉ™ mÉ™ruz qalan, kimsÉ™siz, baxımsız uÅŸaqlara sosial, tibbi, psixoloji, hüquqi yardımın göstÉ™rilmÉ™si, peÅŸÉ™ bacarıqlarının artırılması, onların sığınacaqla, tÉ™hsillÉ™, paltarla qida ilÉ™ vÉ™ asudÉ™ vaxtının təşkili ilÉ™ baÄŸlı zÉ™ruri xidmÉ™t paketi ilÉ™ tÉ™min edilmÉ™lÉ™rinin hÉ™yata keçirildiyi deyilsÉ™ dÉ™, sözügedÉ™n ictimai birliyin sÉ™dri KÉ™malÉ™ AÄŸazadÉ™ hÉ™min sakinlÉ™rin üzlÉ™rini göstÉ™rmÉ™klÉ™ müxtÉ™lif reklam xarakterli paylaşımlar edir. Bu paylaşımlar 10 ildÉ™n çoxdur ki, davam edir, É™sasÉ™n mÉ™tbÉ™xdÉ™ yemÉ™k hazırlayarkÉ™n uÅŸaq É™mÉ™yinin istismarı da diqqÉ™t çÉ™kir.
K.AÄŸazadÉ™ isÉ™ mÉ™sÉ™lÉ™yÉ™ münasibÉ™t bildirÉ™rkÉ™n qeyd edib ki, qanunları yaxşı bilir: “MÉ™n qanunları sizdÉ™n az bilmirÉ™m. Onlar mÉ™nim himayÉ™mdÉ™ olan uÅŸaqlardır. ÆgÉ™r hansınınsa hÉ™yat hekayÉ™sini yazmış olsaydım, haqlı irad bildirmiÅŸ olardınız. BelÉ™ dÉ™ davam edin...”
Qeyd edim ki, É™ksÉ™r hallarda sığınacaÄŸa yerləşdirilÉ™n ÅŸÉ™xslÉ™r polis tÉ™rÉ™findÉ™n gÉ™tirilir. Onların müraciÉ™tlÉ™ri sÉ™nÉ™dlÉ™rinin qaydasında olmaması, hansısa tÉ™hlükÉ™yÉ™ mÉ™ruz qalmaları vÉ™ s. digÉ™r meyarlar É™sasında qiymÉ™tlÉ™ndirilir. BÉ™zÉ™n sığınacaÄŸa ÅŸÉ™xsin özü tÉ™rÉ™findÉ™n dÉ™ müraciÉ™t daxil olur, müraciÉ™t edÉ™nin vÉ™ziyyÉ™ti qiymÉ™tlÉ™ndirilir, real tÉ™hlükÉ™ olduÄŸu halda ÅŸÉ™xsi sığınacaÄŸa qÉ™bul edirlÉ™r. BelÉ™ sığınacaqlara zorakılığa mÉ™ruz qalmış, hÉ™ssas qrupa aid uÅŸaqlar yerləşdirilir: Sığınacaqlara nadir hallarda valideynlÉ™r tÉ™rÉ™findÉ™n uÅŸaqlar yerləşdirilir. ÆksÉ™r hallarda uÅŸaqlar sığınacaÄŸa icra hakimiyyÉ™tlÉ™rinin, Sosial XidmÉ™tlÉ™r Agentliyi vÉ™ Daxili Ä°ÅŸlÉ™r Nazirliyinin É™mÉ™kdaÅŸları tÉ™rÉ™findÉ™n yerləşdirilir. UÅŸaqlar sığınacaÄŸa adıçÉ™kilÉ™n qurumlar tÉ™rÉ™findÉ™n müvafiq tÉ™limat vÉ™ fÉ™rdi iÅŸ planı, eyni zamanda, anket forması É™sasında qÉ™bul edilir. YÉ™ni sığınacaq rÉ™hbÉ™rliyinÉ™ övladlıq olaraq verilmir.
Sığınacaqlarda yaÅŸayan uÅŸaqlar, sosial xidmÉ™tlÉ™r vasitÉ™silÉ™ tÉ™hlükÉ™siz mühitlÉ™ tÉ™min edilir, tÉ™hsil vÉ™ reabilitasiya proqramlarına cÉ™lb olunaraq cÉ™miyyÉ™tÉ™ inteqrasiya olunurlar.
Sığınacaqlarda yaşayan uşaqlarla bağlı əsas məqamlar bunlardır:
Reinteqrasiya vÉ™ Sosial DÉ™stÉ™k: Sığınacaqlar uÅŸaqlar üçün tÉ™hlükÉ™sizlik vÉ™ inkiÅŸaf mühiti formalaÅŸdırır, sosial xidmÉ™tlÉ™rÉ™ cÉ™lb edilmÉ™klÉ™ onların reabilitasiyasına kömÉ™k edir.
TÉ™hsil Hüququ: Sığınacaqda yaÅŸayan uÅŸaqların tÉ™hsilÉ™ cÉ™lb olunması prioritetdir, lakin bÉ™zÉ™n sÉ™nÉ™dləşmÉ™ problemlÉ™ri bu prosesi çÉ™tinləşdirir.
18 YaÅŸdan Sonrakı HÉ™yat: Sığınacaqlarda böyüyÉ™n uÅŸaqlar üçün É™n böyük sınaq 18 yaÅŸdan sonra sığınacağı tÉ™rk etdikdÉ™n sonra müstÉ™qil yaÅŸamaq vÉ™ cÉ™miyyÉ™tÉ™ uyÄŸunlaÅŸmaqdır.
DövlÉ™t HimayÉ™si: Sığınacaqda yerləşdirilÉ™n uÅŸaqların bir çoxu müvafiq dövlÉ™t qurumları tÉ™rÉ™findÉ™n qeydiyyata alınaraq dövlÉ™t himayÉ™sinÉ™ götürülür.
ProblemlÉ™r: SÉ™nÉ™dlÉ™rin olmaması, tÉ™hsilin gecikmÉ™si vÉ™ sosial bacarıqların çatışmazlığı É™sas çÉ™tinliklÉ™r sırasındadır.
Sığınacaqlarda yaÅŸayan uÅŸaqlar üçün xüsusi qayğı vÉ™ diqqÉ™t, onların hÉ™yatını vÉ™ gÉ™lÉ™cÉ™yini müsbÉ™tÉ™ doÄŸru dÉ™yiÅŸmÉ™lidir.
Sığınacaqlarda uÅŸaqların hüquqları onların tÉ™hlükÉ™sizliyini, fiziki vÉ™ psixoloji saÄŸlamlığını, tÉ™hsilini vÉ™ inkiÅŸafını tÉ™min edÉ™n qanunvericiliklÉ™ (mÉ™sÉ™lÉ™n, UÅŸaq hüquqları haqqında AR Qanunu) qorunmalıdır. Sığınacaqda uÅŸağın ÅŸÉ™xsiyyÉ™tinin anonimliyi qorunmalı, mÉ™nafelÉ™rini müdafiÉ™ edÉ™n ÅŸÉ™xsin iÅŸtirakı tÉ™min edilmÉ™lidir.
MÉ™hz, bu faktorları tÉ™kmilləşdirmÉ™k mÉ™qsÉ™di ilÉ™ AzÉ™rbaycanda “UÅŸaq hüquqları haqqında” yeni qanun layihÉ™si hazırlanıb.
SözügedÉ™n yeni qanun layihÉ™si Milli MÉ™clisin AilÉ™, qadın vÉ™ uÅŸaq mÉ™sÉ™lÉ™lÉ™ri komitÉ™sinin 2026-cı il yanvarın 26-da keçirilÉ™n iclasında müzakirÉ™yÉ™ dÉ™ çıxrılıb.
Bu Qanunda istifadə olunan əsas anlayışlar aşağıdakı mənaları ifadə edir:
“ÇÉ™tin hÉ™yat ÅŸÉ™raitindÉ™ olan uÅŸaqlar – hÉ™yat fÉ™aliyyÉ™ti “Sosial xidmÉ™t haqqında” AzÉ™rbaycan Respublikasının Qanununda müÉ™yyÉ™n edilmiÅŸ halların mövcudluÄŸu nÉ™ticÉ™sindÉ™ pozulan vÉ™ bu halları tÉ™kbaşına vÉ™ ya ailÉ™sinin kömÉ™yi ilÉ™ aradan qaldıra bilmÉ™yÉ™n uÅŸaqlar;
1.1.2. erkÉ™n evlilik – uÅŸaqla nikah baÄŸlamadan ailÉ™ qurmaq mÉ™qsÉ™dilÉ™ yaradılan ittifaq;
1.1.3. uÅŸağın qanuni nümayÉ™ndÉ™lÉ™ri – valideynlÉ™r, valideynlÉ™ri É™vÉ™z edÉ™n ÅŸÉ™xslÉ™r, onlar olmadıqda qÉ™yyumluq vÉ™ himayÉ™çilik orqanının nümayÉ™ndÉ™si;
1.1.4. uÅŸağın sosial reabilitasiyası – uÅŸağın normal yaÅŸayış mühitinin, sosial É™laqÉ™lÉ™rinin bÉ™rpası vÉ™ ona qayğı göstÉ™rilmÉ™si üzrÉ™ hÉ™yata keçirilÉ™n kompleks tÉ™dbirlÉ™r;
1.1.5. uÅŸağın üstün mÉ™nafelÉ™ri – bu Qanuna vÉ™ beynÉ™lxalq hüququn hamılıqla qÉ™bul edilmiÅŸ normalarına uyÄŸun olaraq uÅŸağın rifahı, tÉ™hlükÉ™sizliyi, saÄŸlamlığı, tÉ™hsili vÉ™ inkiÅŸafı ilÉ™ baÄŸlı mÉ™nafelÉ™ri;
1.1.6. uÅŸaq – 18 yaşına (yetkinlik yaşına) çatmayan vÉ™ tam fÉ™aliyyÉ™t qabiliyyÉ™ti É™ldÉ™ etmÉ™yÉ™n ÅŸÉ™xs;
1.1.7. uÅŸaqlar barÉ™sindÉ™ icraat – uÅŸaqlar barÉ™sindÉ™ mülki iÅŸlÉ™r, cinayÉ™t iÅŸlÉ™ri, inzibati xÉ™talara vÉ™ inzibati mübahisÉ™lÉ™rÉ™ dair iÅŸlÉ™r üzrÉ™ icraat, inzibati icraat;
1.1.8. uÅŸaqlara qarşı cismani cÉ™za – valideynlÉ™r (onları É™vÉ™z edÉ™n ÅŸÉ™xslÉ™r), uÅŸaqlara nÉ™zarÉ™ti hÉ™yata keçirmÉ™k vÉ™zifÉ™sini daşıyan tÉ™hsil, tibb, sosial xidmÉ™t, idman, mÉ™dÉ™niyyÉ™t, istirahÉ™t müÉ™ssisÉ™lÉ™rinin vÉ™ penitensiar müÉ™ssisÉ™lÉ™rin iÅŸçilÉ™ri tÉ™rÉ™findÉ™n tÉ™rbiyÉ™ etmÉ™k mÉ™qsÉ™dilÉ™ vÉ™ ya intizam tÉ™dbiri kimi uÅŸaqlara qarşı törÉ™dilÉ™n fiziki vÉ™ (vÉ™ ya) psixoloji zorakılıq;
1.1.9. uÅŸaqlara qarşı zorakılığın formaları – fiziki zorakılıq, cinsi zorakılıq, psixoloji zorakılıq, cismani cÉ™za, etinasız rÉ™ftar, tÉ™hlükÉ™dÉ™ qoyma, istismar, davamlı tÉ™zyiq vÉ™ aqressiv davranış;
1.1.10. uÅŸaqlara qarşı zorakılıq – uÅŸağın hÉ™yatına, saÄŸlamlığına, cinsi toxunulmazlığına, ÅŸÉ™rÉ™finÉ™, lÉ™yaqÉ™tinÉ™ vÉ™ qanunla qorunan digÉ™r hüquq vÉ™ azadlıqlarına tÉ™hlükÉ™ yaradan, ona fiziki vÉ™ ya psixoloji É™zab verÉ™n vÉ™ ya verÉ™ bilÉ™cÉ™k, uÅŸağın mÉ™nafeyinÉ™ zidd olan, müxtÉ™lif üsullarla, o cümlÉ™dÉ™n internet informasiya ehtiyatlarından vÉ™ ya informasiya-telekommunikasiya ÅŸÉ™bÉ™kÉ™lÉ™rindÉ™n istifadÉ™ etmÉ™klÉ™ törÉ™dilÉ™n É™mÉ™l (hÉ™rÉ™kÉ™t vÉ™ ya hÉ™rÉ™kÉ™tsizlik);
1.1.11. valideynlÉ™ri É™vÉ™z edÉ™n ÅŸÉ™xslÉ™r – övladlığa götürÉ™nlÉ™r, qÉ™yyumlar (himayÉ™çilÉ™r).
1.2. Bu Qanunda istifadÉ™ olunan digÉ™r anlayışlar AzÉ™rbaycan Respublikasının normativ hüquqi aktları ilÉ™ müÉ™yyÉ™n edilmiÅŸ mÉ™naları ifadÉ™ edir.”
"AzÉ™rbaycan UÅŸaqları" Ä°ctimai Birliyinin nÉ™zdindÉ™ fÉ™aliyyÉ™t göstÉ™rÉ™n UÅŸaq Sığınacağı-Reinteqrasiya MÉ™rkÉ™zinin rÉ™hbÉ™ri KÉ™malÉ™ AÄŸazadÉ™nin mÉ™iÅŸÉ™t zorakılığının qurbanı vÉ™ ya potensial qurban olan baxımsız uÅŸaqların görüntülÉ™rini açıq paylaşımlarıyla baÄŸlı Qadın vÉ™ UÅŸaq ProblemlÉ™ri üzrÉ™ DövlÉ™t KomitÉ™sinin MÉ™tbuat xidmÉ™tinin rÉ™hbÉ™ri Teymur MÉ™rdanoÄŸlu münasibÉ™t bildirib. O, bildirib ki, çÉ™tin hÉ™yat ÅŸÉ™raitindÉ™ olan uÅŸaqlara dair ÅŸÉ™xsi mÉ™lumatların (foto vÉ™ video daxil olmaqla) sosial mediada paylaşılması yüksÉ™k hÉ™ssaslıq vÉ™ mÉ™suliyyÉ™t tÉ™lÉ™b edir: “Bu uÅŸaqların bir çoxu travma yaÅŸadığı üçün belÉ™ paylaşımlar onların psixoloji vÉ™ziyyÉ™tinÉ™ mÉ™nfi tÉ™sir göstÉ™rÉ™, stiqmatizasiya vÉ™ sosial tÉ™crid riskini artıra bilÉ™r. “UÅŸaq hüquqları haqqında” Qanuna É™sasÉ™n, uÅŸağın ÅŸÉ™xsi toxunulmazlıq, ÅŸÉ™rÉ™f vÉ™ lÉ™yaqÉ™tinin qorunması hüququ var. Eyni zamanda “FÉ™rdi mÉ™lumatlar haqqında” Qanuna görÉ™ foto vÉ™ video görüntülÉ™r dÉ™ fÉ™rdi mÉ™lumat sayılır vÉ™ onların yayılması yalnız razılıq É™sasında mümkündür. Valideyn himayÉ™sindÉ™n mÉ™hrum uÅŸaqlarla baÄŸlı bu razılıq qÉ™yyumluq vÉ™ himayÉ™ orqanları tÉ™rÉ™findÉ™n verilmÉ™lidir. Bu sÉ™bÉ™bdÉ™n sosial müÉ™ssisÉ™lÉ™rdÉ™ olan uÅŸaqların görüntülÉ™rinin paylaşılması müvafiq qurumların icazÉ™si olmadan yolverilmÉ™zdir. NÉ™ticÉ™ olaraq, belÉ™ paylaşımlarda É™sas prinsip uÅŸağın maraqlarının qorunmasıdır. Hüquqi normalarla yanaşı etik qaydalara da riayÉ™t edilmÉ™li, uÅŸağın tÉ™hlükÉ™sizliyi vÉ™ gÉ™lÉ™cÉ™yi hÉ™r zaman üstün tutulmalıdır”.
Xatırladaq ki, KÉ™malÉ™ AÄŸazadÉ™ "AzÉ™rbaycan UÅŸaqları" Ä°ctimai Birliyinin sÉ™dridir. O, uzun illÉ™rdir uÅŸaq hüquqlarının müdafiÉ™si, sığınacaq fÉ™aliyyÉ™ti vÉ™ çÉ™tin vÉ™ziyyÉ™tdÉ™ olan uÅŸaqların reabilitasiyası ilÉ™ məşğul olan uÅŸaq hüquqları müdafiÉ™çisi kimi tanınır.
Gülnaz QÉ™nbÉ™rli
Azadmediatv.com
