Seymur Kazımov: “Bayraktar” onların ən sevimli silahlarından biridir”

• 07-04-2022 15:22
• 1068

Mart ayında 3 azÉ™rbaycanlı jurnalist Ukraynaya yola düÅŸdü. Ukrayna-Rusiya müharibÉ™sinin dÉ™hÅŸÉ™tlÉ™rini öz gözlÉ™ri ilÉ™ görmÉ™k, faktları yazı vÉ™ fotolarla çatdırmaq üçün qaynar nöqtÉ™lÉ™rÉ™ üz tutdular. 10 gün müddÉ™tindÉ™ Ukraynanın 4 ÅŸÉ™hÉ™rindÉ™ sığınacaqlarda yaÅŸayan insanlarla ünsiyyÉ™tdÉ™ oldular, müharibÉ™nin aÄŸrı-acısını onların dilindÉ™n eÅŸitdilÉ™r, eÅŸitdiklÉ™rini AzÉ™rbaycan oxucusuna çatdırmaq üçün bütün risklÉ™ri gözÉ™ aldılar.

 Ukraynadan yenicÉ™ qayıdan müstÉ™qil jurnalist Seymur Kazımov müharibÉ™nin dÉ™hÅŸÉ™tlÉ™rindan danışıb:

- Ukraynada hava yolları bağlanıb. Bu durum sizin səfərinizə necə təsir edib?

- MüharibÉ™dÉ™n öncÉ™, tÉ™xminÉ™n fevralın 10-da mÉ™n Ukraynaya akkreditasiya üçün müraciÉ™t etmiÅŸdim. Biz akkreditasiyanı bir aydan sonra aldıq. Ukraynaya ÅŸÉ™xsi təşəbbüsümüzlÉ™ yollanmışdıq. BölgÉ™ni bilÉ™n, münaqiÅŸÉ™lÉ™rdÉ™ çalışan jurnalist kimi nÉ™sÉ™ olacağını proqnozlaÅŸdırırdıq. FaciÉ™nin miqyasının bu qÉ™dÉ™r böyük olacağını isÉ™ düÅŸünmürdük. Bildiyiniz kimi, müharibÉ™ baÅŸlayan gündÉ™n Ukraynanın hava mÉ™kanları baÄŸlandı. Buna görÉ™ dÉ™ Bakıdan yola düÅŸÉ™n 3 jurnalist - Famil MahmudbÉ™yli, Əziz ElxanoÄŸlu vÉ™ mÉ™n alternativ yollar axtarmaÄŸa mÉ™cbur olduq. YeganÉ™ tez vÉ™ vizasız yol Moldovaya idi, lakin orada da hava mÉ™kanı baÄŸlandığı üçün çÉ™tinlik yaÅŸadıq. Bu durumda Rumıniya sÉ™firliyinÉ™ müraciÉ™t etmÉ™yÉ™ qÉ™rar verdik. Bir gün dÉ™ gözlÉ™dilmÉ™dÉ™n vizanı aldıq. Bakı-Ä°stanbul-Buxarest-Suçeva-Çernovtsı (sonuncu Ukrayna ÅŸÉ™hÉ™ridir- red.) marÅŸrutu ilÉ™ 18 saatlıq yol qÉ™t etdik. Çernovtsı gÉ™nclÉ™r ÅŸÉ™hÉ™ri kimi tanınır, lakin müharibÉ™ dövründÉ™ mÉ™cburi köçkün düÅŸÉ™rgÉ™sinÉ™ çevrilib. Rusiya ilÉ™ qÉ™rb sÉ™rhÉ™dindÉ™ yerləşən bu ÅŸÉ™hÉ™rÉ™ bomba düÅŸmÉ™yib. Bütün inzibati binalar, yataqxanalar, qonaq evlÉ™ri, hotellÉ™r, hostellÉ™r Ukraynanın müxtÉ™lif bölgÉ™lÉ™rindÉ™n gÉ™lÉ™n qaçqınlarla dolu idi.  

- Onların arasında azərbaycanlılar var idi?

- BÉ™lkÉ™ dÉ™ var idi, amma biz rastlaÅŸmadıq. Biz qaçqınlarla bir yerdÉ™ qaldıq. MÉ™n jurnalist kimi o atmosferdÉ™ olmasam, mÉ™qalÉ™, reportaj yaza bilmÉ™rÉ™m. Orada 1 gün qalıb, KiyevÉ™ yola düÅŸdük. BizÉ™ xÉ™bÉ™rdarlıq edilmiÅŸdi ki, KiyevÉ™ avtomobil, yaxud avtobusla getmÉ™yÉ™k, çünki rus ordusu hÉ™r an vura bilÉ™r. Ən tÉ™hlükÉ™siz nÉ™qliyyat vasitÉ™si kimi qatarı tövsiyÉ™ etdilÉ™r. Biz maşınla gedÉ™si olduq.

 Rumıniyadakı qaçqınlarla ünsiyyÉ™tdÉ™ oldunuz. MüharibÉ™ haqqında nÉ™ düÅŸünürlÉ™r?

- Biz dÉ™ proqnoz verirdik ki, lokal çÉ™rçivÉ™dÉ™ müharibÉ™ olacaq, Donetsk vÉ™ Luqansk istiqamÉ™tindÉ™ nÉ™sÉ™ gözlÉ™nilirdi. BirdÉ™n-birÉ™ rus ordusunun Kiyevi, Xarkovu bombalamaÄŸa baÅŸlaması, Mariupolu yer üzündÉ™n silmÉ™si, Lvovda NATO-nun hÉ™rbi bazasını bombalaması isÉ™ ÅŸok effekti yaratdı. Ä°nsanlar bunu anlamırlar. NÉ™zÉ™rÉ™ almaq lazımdır ki, sözügedÉ™n bölgÉ™lÉ™r münaqiÅŸÉ™ zonası deyil. Bakıda da eyni ab-hava var idi. Biz dÉ™ ÅŸokda idik. MÉ™nim ünsiyyÉ™tdÉ™ olduÄŸum ÅŸÉ™xslÉ™r 3 hÉ™ftÉ™ zirzÉ™midÉ™ qaldıqdan sonra martın 12-dÉ™ Ukraynadan çıxmışdılar. FÉ™rqli-fÉ™rqli talelÉ™r var idi. Kimi ilk gün çıxmışdı, kimi bir aydan sonra...

- MüharibÉ™dÉ™n É™ziyyÉ™t çÉ™kÉ™n Ukrayna xalqı Volodimir ZelenskiyÉ™ necÉ™ münasibÉ™t göstÉ™rir? Onun siyasÉ™tini dÉ™stÉ™klÉ™yirmi?

- Biz É™sasÉ™n mÉ™cburi köçkünlÉ™rlÉ™ ünsiyyÉ™tdÉ™ olduq. NÉ™ V.Zelenskinin, nÉ™ dÉ™ hökumÉ™tin ünvanına neqativ fikir sÉ™slÉ™ndirmÉ™dilÉ™r. GörünÉ™n odur ki, hÉ™tta müxalifÉ™tçilÉ™r dÉ™ - Yuliya TimoÅŸenko, Petro PoroÅŸenko sÉ™rt fikir sÉ™slÉ™ndirmÉ™yiblÉ™r. BÉ™lkÉ™ dÉ™ müharibÉ™ bitdikdÉ™n sonra hÉ™r hansı müxalif fikir sÉ™slÉ™ndirÉ™n olacaq.

- KiyevdÉ™ki müÅŸahidÉ™lÉ™riniz necÉ™dir?

- Biz KiyevÉ™ çatanda komendant saatı idi. Bu da o demÉ™kdir ki, küçÉ™dÉ™ gÉ™zmÉ™k olmaz. JurnalistlÉ™r üçün heç bir ayrı-seçkilik yoxdur. Qaydaları pozanları hÉ™bs edÉ™, diversant hesab edib güllÉ™lÉ™yÉ™ bilÉ™rlÉ™r. Ən yaxşı halda hÉ™bs oluna bilÉ™rsÉ™n. Bir sözlÉ™, başına bir sıra xoÅŸagÉ™lmÉ™z hadisÉ™lÉ™r gÉ™lÉ™ bilÉ™r. Buna görÉ™ dÉ™ dÉ™rhal sığınacaÄŸa getdik. Bizi metro stansiyalarından birinÉ™ - “Dneprın qÉ™hrÉ™manları” stansiyasına apardılar. HÉ™tta vaqonların içindÉ™ dÉ™ insanlar var idi. GecÉ™ni vaqonda qaldıq. Ä°nsanlar bizim jurnalist olduÄŸumuzu bilmirdi. 3 gün KiyevdÉ™ qaldıq. DÉ™fÉ™lÉ™rlÉ™ artıq iÅŸÄŸaldan azad olunmuÅŸ Ä°rpen, Buça vÉ™ Hostomel ÅŸÉ™hÉ™rlÉ™rinin yaxınlığına getdik. Lakin icazÉ™ ala bilmÉ™dik. O ÅŸÉ™hÉ™rlÉ™rdÉ™ jurnalist yox idi. ŞəhÉ™rlÉ™rin kadrları bugünlÉ™rdÉ™ yayılmaÄŸa baÅŸladı. ƏsasÉ™n sığınacaqlarda çÉ™kiliÅŸlÉ™r etdik. KönüllülÉ™r qaçqınlara É™llÉ™rindÉ™n gÉ™lÉ™n kömÉ™yi göstÉ™rirdilÉ™r. Psixoloqlar uÅŸaqlara yardım edirdilÉ™r. 

- Sığınacaqlarda É™n çox çatışmazlıq nÉ™ ilÉ™ baÄŸlı idi?

- Ərzaqla baÄŸlı elÉ™ bir problem müÅŸahidÉ™ etmÉ™dim. Qıtlıq görmÉ™dim. MüÉ™yyÉ™n dÉ™rÉ™cÉ™dÉ™ gigiyenik problemlÉ™r var idi. Metropoliten sÉ™hÉ™r saatlarından normal fÉ™aliyyÉ™t göstÉ™rirdi. Yeri gÉ™lmiÅŸkÉ™n, heç kim virusa É™hÉ™miyyÉ™t vermirdi, qapalı mÉ™kanlarda demÉ™k olar ki, maska taxmırdılar. HÉ™m adekvat, hÉ™m dÉ™ aqressiv reaksiya verÉ™n insanlarla qarşılaşırdıq.

- XÉ™stÉ™xanalarda çÉ™kiliÅŸ edÉ™ bildinizmi?

- BizÉ™ xÉ™stÉ™xanalarda çÉ™kiliÅŸ etmÉ™yÉ™ icazÉ™ vermÉ™dilÉ™r. KiyevdÉ™ bir neçÉ™ hospitala getmÉ™k istÉ™dik. Ä°lk günlÉ™r müÉ™yyÉ™n dÉ™rÉ™cÉ™dÉ™ sÉ™rbÉ™stlik var idi, sonradan xüsusi nÉ™zarÉ™t baÅŸladı. MüÉ™yyÉ™n günlÉ™rdÉ™ jurnalistlÉ™r üçün mediaturlar təşkil edirdilÉ™r. MÉ™n isÉ™ bu formatda çÉ™kiliÅŸdÉ™n imtina etdim. BÉ™lkÉ™ dÉ™ hÉ™rbi rejimdÉ™ bu, doÄŸrudur, amma mÉ™n istÉ™mÉ™dim.

- NÉ™ qÉ™dÉ™r qÉ™ribÉ™ sÉ™slÉ™nsÉ™ dÉ™, müharibÉ™ dövründÉ™ sosial media faktorunu da nÉ™zÉ™rÉ™ almaqla feyk xÉ™bÉ™rlÉ™rin yayılması normaldır. Biz dÉ™ VÉ™tÉ™n müharibÉ™si dövründÉ™ bunu yaÅŸadıq.

- Ä°stÉ™nilÉ™n müharibÉ™dÉ™ feyk xÉ™bÉ™rlÉ™r yayılır. MÉ™sÉ™lÉ™n, Buçada yayılan görüntülÉ™rlÉ™ baÄŸlı reaksiyalar birmÉ™nalı deyil, ruslar tÉ™kzib edir, ukraynalılar sübut etmÉ™yÉ™ çalışır. Ukraynada bununla baÄŸlı qanun qÉ™bul etdilÉ™r: medianın fÉ™aliyyÉ™ti çox ciddi ÅŸÉ™kildÉ™ mÉ™hdudlaÅŸdırılıb. MÉ™sÉ™lÉ™n, Odessada gözümüzün önündÉ™ italiyalı operatorun kamerasını É™lindÉ™n alıb çÉ™kiliÅŸin yarısını sildilÉ™r. MÉ™n metroda, yÉ™ni sığınacaqda heç nÉ™ çÉ™kÉ™ bilmÉ™dim. Gizli çÉ™kiliÅŸ etsÉ™n, akkreditasiyan ləğv oluna bilÉ™r, deportasiya oluna bilÉ™rsÉ™n vÉ™ s. TÉ™bii ki, jurnalist marağı var, çÉ™kmÉ™k, göstÉ™rmÉ™k istÉ™yirsÉ™n. Amma ehtiyatlı olmaq lazımdır.

- ÜmumilikdÉ™, müharibÉ™ baÅŸlayan gündÉ™n medianın fÉ™aliyyÉ™ti sizi qane edirmi?

- Açığı deyim ki, xeyr, qane etmirdi. FövqÉ™ladÉ™ vÉ™ziyyÉ™t olduÄŸunu anlayırıq. Amma bÉ™zÉ™n yersiz qadaÄŸalar olurdu. MÉ™sÉ™lÉ™n, akkreditasiyam olsa da, dÉ™miryol vaÄŸzalının rÉ™hbÉ™rliyindÉ™n hÉ™r ehtimala icazÉ™ aldığım halda, polis iÅŸimÉ™ mane oldu. ÅžikayÉ™t etdikdÉ™n sonra mÉ™sÉ™lÉ™ hÉ™ll olundu. 10 gün müddÉ™tindÉ™ 4 ÅŸÉ™hÉ™rdÉ™ - Kiyev, Çernovtsı, Odessa vÉ™ Mikolayev ÅŸÉ™hÉ™rlÉ™rindÉ™ iÅŸlÉ™dim. Bir gün dÉ™ Moldovada olduq. AzÉ™rbaycanın Moldovadakı sÉ™firi Qüdsi Osmanovun fÉ™aliyyÉ™tini xüsusi qeyd etmÉ™k istÉ™yirÉ™m, azÉ™rbaycanlılara hÉ™r mÉ™nada É™lindÉ™n gÉ™lÉ™n kömÉ™yi É™sirgÉ™mÉ™di. 

- Yeri gəlmişkən, Azərbaycanın Ukraynadakı səfirliyi ilə bağlı narazılıqlar vardı.

- ƏksÉ™riyyÉ™t Moldova vÉ™ Rumıniyaya gedirdi. Biz orada olarkÉ™n Ukrayna sÉ™firliyinin fÉ™aliyyÉ™ti barÉ™dÉ™ heç nÉ™ eÅŸitmÉ™dik. RastlaÅŸdığım azÉ™rbaycanlılar isÉ™ É™sasÉ™n Odessaya gÉ™lirdilÉ™r. Anar NatiqoÄŸlu çox É™ziyyÉ™t çÉ™kdi. Proses hÉ™lÉ™ dÉ™ davam edir. Ä°nsanların qarşılanması, yerləşdirilmÉ™si vÉ™ s. MikolayevdÉ™ Zaur AÄŸabÉ™yov prosesÉ™ çox dÉ™stÉ™k olur. Bir sözlÉ™, sıravi azÉ™rbaycanlıların fÉ™aliyyÉ™ti daha çox idi, nÉ™inki sÉ™firliyin.

- Ukrayna ordusunda ab-hava necədir?

- QarabaÄŸ mÉ™sÉ™lÉ™sindÉ™n xÉ™bÉ™rdardırlar. AzÉ™rbaycandan olduÄŸumuzu bilÉ™ndÉ™ bizÉ™ çox yaxşı münasibÉ™t göstÉ™rdilÉ™r. Ordu daxilindÉ™ ab-hava yüksÉ™k sÉ™viyyÉ™dÉ™dir. HÉ™rbçilÉ™r gümrah görünürdülÉ™r.

- HÉ™rbi, yaxud digÉ™r mÉ™nada dÉ™stÉ™k gözlÉ™ntisi varmı?

- TürkiyÉ™nin dÉ™stÉ™yini yüksÉ™k qiymÉ™tlÉ™ndirirlÉ™r. “Bayraktar” onların É™n sevimli silahlarından biridir. Eyni zamanda TürkiyÉ™nin AzÉ™rbaycana dÉ™stÉ™yini dÉ™ qeyd edirdilÉ™r. QÉ™rb dövlÉ™tlÉ™rindÉ™n gözlÉ™ntilÉ™ri isÉ™ bu idi ki, NATO hava mÉ™kanını baÄŸlasın ki, Rusiya havadan hücum edÉ™ bilmÉ™sin. Zelenski dÉ™ bunu dÉ™fÉ™lÉ™rlÉ™ dilÉ™ gÉ™tirib, çünki ciddi hücumlar havadan olur, ÅŸÉ™hÉ™rlÉ™r bombalanır.

- Bu müharibÉ™ iki slavyan xalqını üz-üzÉ™ qoydu. Bu fakta münasibÉ™t necÉ™dir?

- Təəssüf ki, Rusiya vÉ™tÉ™ndaÅŸları arasında müharibÉ™ni dÉ™stÉ™klÉ™yÉ™nlÉ™r var. XaricdÉ™ aparılan sorÄŸular göstÉ™rdi ki, É™halinin böyük qismi müharibÉ™ni dÉ™stÉ™klÉ™yir. Ä°llÉ™rdir Ukraynada tanınan ÅŸou-biznes nümayÉ™ndÉ™lÉ™ri dÉ™ o cümlÉ™dÉ™n. Ukraynalılar buna görÉ™ kÉ™dÉ™rlÉ™nirlÉ™r. SaÄŸlam düÅŸüncÉ™li ruslar da var, amma onların sayı o qÉ™dÉ™r dÉ™ çox deyil. Ukraynalılar düÅŸünürdü ki, ilk növbÉ™dÉ™ rus xalqı buna reaksiya verÉ™r. Rus xalqı heç bir tÉ™hlükÉ™yÉ™, qorxuya baxmayaraq Vladimir Putinin korrupsiya, rüÅŸvÉ™t siyasÉ™tinÉ™ qarşı meydanları doldururdu. Təəssüf ki, bu gözlÉ™nti özünü doÄŸrultmadı. 

- ƏslindÉ™ paytaxt Moskvada, Sankt-Peterburqda, baÅŸqa kiçik ÅŸÉ™hÉ™rlÉ™rdÉ™ etiraz olmuÅŸdu...

- DoÄŸru, amma kütlÉ™vilik olmadı. Ukrayna xalqı kÉ™dÉ™rlÉ™ danışırdı ki, ilk növbÉ™dÉ™ rus xalqının etiraz edÉ™cÉ™yini gözlÉ™yirdilÉ™r, çünki rus xalqı da É™ziyyÉ™t çÉ™kir, sanksiyalar vÉ™ s. ƏksinÉ™, xalq Putini dÉ™stÉ™klÉ™di.

- Bəs Ukraynada yaşayan ruslar necə, Putini dəstəkləyirmi?

- Onlar daha çox Ukrayna xalqının yanındadır. MÉ™n ruslarla rastlaÅŸmadım, amma bÉ™lkÉ™ onlar orada idilÉ™r, sadÉ™cÉ™, özlÉ™rini gizlÉ™tmiÅŸdilÉ™r. Ukraynada ruslara qarşı aqressiya yaranıb. Buça qÉ™tliamından sonra aqressiyanın miqyasını, dozasını tÉ™sÉ™vvür edin. Ukraynalılarla ruslar arasında qohum olanlar çoxdur. Bu faktor da öz tÉ™sirini göstÉ™rir. Buna görÉ™ dÉ™ pÉ™riÅŸanlıq, ümidsizlik, mÉ™yusluq var.

- Ukrayna xalqı vÉ™ ordusu daha nÉ™ qÉ™dÉ™r müqavimÉ™t göstÉ™rÉ™ bilÉ™r?

- Ukrayna tÉ™slim olmaq niyyÉ™tindÉ™ deyil, dayanacaqlar. VÉ™tÉ™ni qoruyurlar, yetÉ™rincÉ™ hÉ™rbi vÉ™ iqtisadi dÉ™stÉ™k dÉ™ var. Ä°stÉ™nilÉ™n halda müharibÉ™nin davam etmÉ™si günahsız insanların, É™sgÉ™rlÉ™rin ölüm sayının artması demÉ™kdir. MütÉ™xÉ™ssislÉ™r deyir ki, Putin nÉ™ zaman istÉ™sÉ™, müharibÉ™ dÉ™ o zaman bitÉ™cÉ™k. MüharibÉ™ni Rusiya baÅŸladı. Fevralın 24-dÉ™ Zelenski PutinÉ™ zÉ™ng etdi, o isÉ™ cavab vermÉ™di. Reallıq budur ki, müharibÉ™nin bitmÉ™si Putinin kefinÉ™ baÄŸlıdır. Görünür, Putin hÉ™lÉ™ dÉ™ müÉ™yyÉ™n ambisiyalarına çatmayıb, müharibÉ™ni davam etdirmÉ™k niyyÉ™tindÉ™dir.

- Bu gediÅŸlÉ™ müharibÉ™ nÉ™ zaman bitÉ™ bilÉ™r?

- FikrimcÉ™, may ayında bitÉ™ bilÉ™r. Rus qoÅŸunları iÅŸÄŸaldan azad olunan É™razilÉ™rdÉ™n çıxıblar. Hazırda Donbasda toplaşıblar. Mariupol quru yolu olduÄŸu üçün strateji É™hÉ™miyyÉ™ti var, port ÅŸÉ™hÉ™ridir. Bu ÅŸÉ™hÉ™ri tam nÉ™zarÉ™tÉ™ götürsÉ™lÉ™r, dayana bilÉ™rlÉ™r. Mariupol 2014-cü ildÉ™n rusların hÉ™dÉ™findÉ™dir. HÉ™r iki ölkÉ™nin baÅŸçılarının görüÅŸü baÅŸ tutsa, müharibÉ™ sonlana bilÉ™r. Bütün hallarda qÉ™rar verÉ™n ÅŸÉ™xslÉ™r liderlÉ™rdir. TÉ™bii ki, hÉ™r iki liderin öz ÅŸÉ™rtlÉ™ri olacaq. Görünür, Rusiya hÉ™lÉ™ ki görüÅŸÉ™ hÉ™vÉ™sli deyil. Açıqlama veriblÉ™r ki, liderlÉ™rin görüÅŸü üçün É™sas yoxdur.

- TürkiyÉ™nin vasitÉ™çiliyi nÉ™ dÉ™rÉ™cÉ™dÉ™ rol oynaya bilÉ™r?

- KifayÉ™t qÉ™dÉ™r rolu olar. Çünki TürkiyÉ™ hÉ™m Rusiyanın, hÉ™m dÉ™ Ukraynanın etibar etdiyi yeganÉ™ NATO dövlÉ™tidir. YeganÉ™ dövlÉ™tdir ki, Rusiyaya qarşı heç bir sanksiyaya qoÅŸulmasa da, Ukrayna onu strateji tÉ™rÉ™fdaÅŸ kimi görür. TürkiyÉ™ Rusiyadan silah alan (S-400) yeganÉ™ NATO dövlÉ™tidir. Ukrayna É™halisi bunu bilir. Bütün hallarda TürkiyÉ™yÉ™ rəğbÉ™t var. Ukraynada hesab edirlÉ™r ki, TürkiyÉ™ müharibÉ™ni baÅŸa çatdırmaÄŸa qadir, tÉ™rÉ™flÉ™ri bir masa É™trafına gÉ™tirÉ™cÉ™k yeganÉ™ dövlÉ™t ola bilÉ™r. Fikir verirsinizsÉ™, Zelenski Macarıstanı, Serbiyanı tÉ™nqid edir, amma TürkiyÉ™yÉ™ qarşı eyni ritorikadan istifadÉ™ etmir. TürkiyÉ™yÉ™ böyük ümid bÉ™slÉ™yirlÉ™r.

Yeni Müsavat