Şöhrət Əliyev: "Mediada "reketçilik": 15 ildir bu sistem peşəkar formaya salınıb"

• 18-11-2022 09:46
• 1588

"Məşədi Ä°bad" filmindÉ™ belÉ™ bir epizod var. Məşədi Ä°bad evlÉ™nmÉ™k istÉ™diyi bÉ™y qızını SÉ™rvÉ™rlÉ™ bir yerdÉ™ tutur vÉ™ divarın çöl üzündÉ™ qaldığına görÉ™ heç nÉ™ edÉ™ bilmir. Problemi hÉ™ll etmÉ™k üçün "dostlara" müraciÉ™t edir. Dostları da bir-birilÉ™rinÉ™ qaÅŸ-göz edÉ™rÉ™k növbÉ™ynÉ™n MəşədidÉ™n pul alırlar. Ki, bÉ™s biz bÉ™yi vÉ™ qızını öz qÉ™zetÉ™mizdÉ™ biyabır edÉ™cÉ™yik.

Niyə bu epizodu xatırlatdım? İndi izah edəcəyəm...

Hamımız mÉ™tbuatdakı reketçiliklÉ™ mübarizÉ™dÉ™n danışırıq. Amma heç vaxt sÉ™bÉ™bdÉ™n vÉ™ tÉ™tbiq edilÉ™n mexanizmlÉ™rdÉ™n danışmırıq. HÉ™miÅŸÉ™ nÉ™ticÉ™ görÉ™ndÉ™ hay-küy salırıq. Ona görÉ™ bÉ™zi sÉ™bÉ™blÉ™r barÉ™dÉ™ deyim bilin.
ƏslindÉ™ mediada reketçilik böyük vÉ™ bütöv bir sistemdir. Özünün informatorları, ciddi pul dövriyyÉ™si olan orqanizmdir. VÉ™ 15 ildir bu sistem peÅŸÉ™kar formaya salınıb. Bu sistemdÉ™ tÉ™tbiq olunan 3 “priyom” barÉ™dÉ™ mÉ™lumat vermÉ™k istÉ™yirÉ™m.
1. HÉ™dÉ™f seçib, ÅŸantaj etdiklÉ™ri ÅŸÉ™xsdÉ™n pul qopartmazdan É™vvÉ™l Məşədi Ä°bad filmindÉ™ olduÄŸu kimi bir-birilÉ™rinÉ™ “navodka” verib, mÉ™tbuatda qaÅŸ-göz oynadanlar. MÉ™sÉ™lÉ™n:
Biri hansısa yolla kimdÉ™nsÉ™ pul alırsa, dÉ™rhal mÉ™tbuatdakı bütün dostlarına “navodka” verir ki, o ÅŸÉ™xsi bu cür ÅŸantaj etsÉ™n pul qoparacan. HÉ™lÉ™ özü aldığı puldan É™lavÉ™ “navodka” verdiyindÉ™n dÉ™ “dolya” alır.
2. Bir qism dÉ™ özünü guya normal, peÅŸÉ™kar mÉ™tbuat nümayÉ™ndÉ™si, media "bossu", "kapitan"ı sayır. HÉ™r yerdÉ™ o cür qÉ™bul olunur. Sözü hÉ™r yerdÉ™ keçir. Bütün günü efirlÉ™rdÉ™. Yuxarı baÅŸda otuzdurulur. ElÉ™ yuxarı baÅŸda oturduÄŸuna görÉ™ dÉ™ ÅŸantaj edÉ™ bilÉ™cÉ™k mÉ™lumatlar É™ldÉ™ edÉ™ bilir. Amma dediyim kimi özünü elÉ™ göstÉ™rir ki, guya bu “aydan arı, sudan durudur”. ReketçiliklÉ™ məşğul olmur, É™ksinÉ™ mübarizÉ™ aparır, tÉ™nqid edir. Amma É™linin altında baÅŸqasının adına 3-4 sayt vÉ™ reket jurnalistlÉ™r ordusu, sosial ÅŸÉ™bÉ™kÉ™lÉ™rdÉ™ trollar saxlayır. ƏldÉ™ etdiyi mÉ™lumatları dÉ™rhal ötürür onlara.
VÉ™ hÉ™dÉ™fÉ™ alınan bÉ™dbÉ™xtin “sağılma” prosesinÉ™ start verilir.
3. DigÉ™r bir variant. BÉ™zi dövlÉ™t qurumlarında iÅŸlÉ™yÉ™n rüÅŸvÉ™txor mÉ™murlarla ciddi iÅŸ birliyinÉ™ gedirlÉ™r. Onlar "jurnalistlÉ™rÉ™", "baÅŸ redaktorlara" "vurmaq", ÅŸantaj etmÉ™k istÉ™diklÉ™ri mÉ™mur haqqında informasiya verir. Bunlar da hÉ™min informasiyadan bÉ™hrÉ™lÉ™nib, ÅŸantaj yolu ilÉ™ pul qazanırlar. Bununla da hÉ™r iki tÉ™rÉ™f razı qalır.
BÉ™li, bu cür qÉ™liz bir sistem qurub pul qazanırlar. Arada bir ifÅŸa olunanlar isÉ™ bu sistemin É™n zÉ™iflÉ™ri vÉ™ ağılsızlarıdır. Yeni baÅŸlayanları, "kriÅŸa"sı olmayanlar da demÉ™k olar. "Əjdaha"lara isÉ™ yaxın düÅŸmÉ™k mümkün deyil. HÉ™r halda illÉ™rdir bunun sübutunu görürük.
Digər tərəfdən mətbuatda reklam bazarı deyib haray salırıq. Ki, bu bazarı şəffaf edin, dolanaq. Və yaxud deyirik ki, Azərbaycanda niyə mətbuata ayrılan reklam pulları bu qədər azdır.

Bəli, azdır...

Amma yaradılan bu cür reket sistemindÉ™n milyonlarla manat pul qazanılır.
DemÉ™yim odur ki, mübarizÉ™ aparılırsa ardıcıl, sistemli vÉ™ köklü aparılmalıdır. ƏlÉ™ keçÉ™n 2-3 "yetim" reket jurnalisti qabağımıza qoyub söymÉ™klÉ™ iÅŸ bitmir. Bu sistemi peÅŸÉ™kar yaradıblar. Yuxarıda yazdığım kimi 15 ildir kök atıb. VÉ™ saat mexanizmi kimi iÅŸlÉ™yir. Ona görÉ™ É™vvÉ™lcÉ™ "media reketlÉ™ri" kÉ™lmÉ™sindÉ™n media sözünü çıxartmalı, sonra da bu sistemi yerli dibli mÉ™hv etmÉ™k, kökündÉ™n qazımaq lazımdır.

6.3.2. fikir, söz vÉ™ mÉ™lumat azadlığının, plüralizmin inkiÅŸaf etdirilmÉ™si;

Yazı AzÉ™rbaycan Respublikasının Medianın Ä°nkiÅŸafı Agentliyi tÉ™rÉ™findÉ™n onlayn media subyektlÉ™rinin (veb-saytların) inkiÅŸafı, iqtisadi müstÉ™qilliyinin güclÉ™ndirilmÉ™si, fÉ™aliyyÉ™tinin tÉ™kmilləşdirilmÉ™si, habelÉ™ dövlÉ™t vÉ™ cÉ™miyyÉ™t üçün É™hÉ™miyyÉ™t kÉ™sb edÉ™n layihÉ™lÉ™rin hÉ™yata keçirilmÉ™si mÉ™qsÉ™dilÉ™ təşkil edilÉ™n müsabiqÉ™ çÉ™rçivÉ™sindÉ™ tÉ™qdim edilir.