Danışdırmayın “harmonik rəqslər”in Vaqif Bəhmənlisini...

• 03-03-2026 17:03
• 225

Emil RasimoÄŸlu  ( ÅŸair-publisist)

Bu gözÉ™lim mÉ™mlÉ™kÉ™tdÉ™ necÉ™ deyÉ™rlÉ™r, qulaq gündÉ™ bir söz eÅŸitmÉ™sÉ™, kar olar... Amma vÉ™ lakin, söz dÉ™ gÉ™rÉ™k SÖZ ola, daha sözsüzlük (viranÉ™lik) yox!..

Vaxt itirmÉ™dÉ™n keçÉ™k mÉ™tlÉ™bÉ™ — sözümün canına... 

Vaqif BÉ™hmÉ™nlini tanıyırsınız dÉ™... QÉ™lÉ™mi bir çox vÉ™dÉ™lÉ™rdÉ™ É™dÉ™biyyatsızlığı aÄŸ kağızlara bükÉ™n BÉ™hmÉ™nlinin Vaqif oÄŸlunu deyirÉ™m. Ä°ndi dÉ™ ilin-günün bu çağında, 21-ci É™srin bu vaxtında, ömrün bu yerindÉ™ hÉ™min bu, Vaqif BÉ™hmÉ™nli hÉ™zrÉ™tlÉ™ri müsahibÉ™sindÉ™ qayıdıb deyir ki,

“Åžair qÉ™zÉ™l  yazmırsa, demÉ™k onda nÉ™sÉ™ çatmır”.

ƏvvÉ™la, adama demÉ™zlÉ™rmi, ay gözÉ™lim mÉ™mlÉ™kÉ™tin “məğlubiyyÉ™t simfoniyası”ndan boy göstÉ™rÉ™n É™liqÉ™lÉ™mlisi, ƏDƏBÄ°YYAT idraki hadisÉ™dir (mÉ™tn hadisÉ™sidir), texniki (riyazi), rÉ™qÉ™mlÉ™rin fonundakı “harmonik rÉ™qslÉ™r” hadisÉ™si deyil!.. DÄ°GƏR TƏRƏFDƏN DƏ bÉ™zÉ™n (yenÉ™ deyirÉ™m bÉ™zÉ™n!) ÅŸair elÉ™ nÉ™sÉ™ çatmayanda qÉ™zÉ™l yazır.., texnikada, rÉ™qÉ™mlÉ™rdÉ™ “gizlÉ™nir”.

... BÄ°R HALDA KÄ°, Vaqif BÉ™hmÉ™nlidÉ™n söz düÅŸüb, elÉ™ sözümün bu mÉ™qamında (fikirlÉ™rimin davamı olaraq) istÉ™rdim onun qÉ™lÉ™minÉ™ dÉ™ qısaca ekskursiya edim.

Heç ÅŸübhÉ™siz ki, yaradıcılıqda (mövzu üzÉ™rindÉ™) BƏDÄ°Ä° MƏTNÄ°N EMAL PROSESÄ° deyÉ™ bir anlayış var. ƏdÉ™bi tÉ™fÉ™kkür... Ä°lahi ünsiyyÉ™t dalÄŸaları... fövqÉ™l enerji VƏ BU KÄ°MÄ° sÉ™nÉ™tin yaranmasında mütlÉ™q mÉ™nada (vÉ™hdÉ™t tÉ™rzindÉ™) iÅŸtirak edÉ™n NƏSNƏlÉ™r dÉ™ mÉ™hz o anlayışa daxildir.

(TƏSSÜF KÄ°, bu gün yazılan, É™dÉ™biyyat adı altında tÉ™qdim olunan bir çox nümunÉ™lÉ™rÉ™ münasibÉ™t bildirilÉ™rkÉ™n (É™ksÉ™r hallarda!) hÉ™min BƏDÄ°Ä° MƏTNÄ°N EMAL PROSESÄ° kontekstindÉ™n münasibÉ™t bildirilmir, yanaşılmır. Hansı ki, SƏNƏT üçün dÉ™ mütlÉ™q olan, mÉ™hz bu amildir!...)

Mövcud EMAL PROSESÄ° yoxdursa, birmÉ™nalı ÅŸÉ™kildÉ™ yekunda SƏNƏT yoxdur...

Eyni zamanda, gerçÉ™k É™dÉ™biyyatın ehtivası, tÉ™sdiqi hesab edilÉ™n BƏDÄ°Ä° MƏTNÄ°N EMAL PROSESÄ° anlayışı “boz É™dÉ™biyyat”da çox vaxt (xüsusÉ™n!) PUBLÄ°SÄ°STÄ°K RÄ°YAZÄ° HƏLL detalı ilÉ™ É™vÉ™zlÉ™nir. Çünki “boz É™dÉ™biyyat”ın yaranmasında hÉ™min BƏDÄ°Ä° MƏTNÄ°N EMAL PROSESÄ° yox, kütlÉ™viləşmiÅŸ tÉ™fÉ™kkürün diqtÉ™si ilÉ™ yalnız PUBLÄ°SÄ°STÄ°K RÄ°YAZÄ° HƏLL prosesi iÅŸtirak edir. Bir az da konkret desÉ™k, müÉ™llifin kütlÉ™vi düÅŸüncÉ™ tÉ™rzinÉ™, É™dÉ™bi gücsüzlüyünÉ™ görÉ™ BƏDÄ°Ä° HƏLL faktoru qeyri-ixtiyari olaraq (mövzu üzÉ™rindÉ™) PUBLÄ°SÄ°STÄ°K RÄ°YAZÄ° HƏLL faktoruna çevrilir. O çevirilmÉ™ zamanı isÉ™ belÉ™ demÉ™k mümkündüsÉ™, gerçÉ™k É™dÉ™biyyat öz estafetini “boz É™dÉ™biyyat”a verir...

... Ä°ndisÉ™, bu dediklÉ™rimdÉ™n yola çıxıb, qayıdım Vaqif BÉ™hmÉ™nliyÉ™, xüsusilÉ™ dÉ™ onun É™dÉ™bi fiaskosuna.

ÖncÉ™ onu deyim ki, bu gözÉ™lim mÉ™mlÉ™kÉ™tin Vaqif BÉ™hmÉ™nlisi illÉ™rdi ki “söz çoxluÄŸu”ndan É™ziyyÉ™t çÉ™kÉ™n imzalardandı. BÉ™li, “söz çoxluÄŸu”ndan!..

DemÉ™k, olar ki, adam elÉ™cÉ™ sÉ™hÉ™r-axÅŸam yazıb... yazır. Amma vÉ™ lakin necÉ™ yazıb... necÉ™ yazır? NecÉ™ yaradır? ÜmumiyyÉ™tlÉ™, yaradırmı(?)... yaradıbmı? Həə.. baxın, É™dÉ™biyyatın, sÉ™nÉ™tin varlığının tÉ™sdiqi dÉ™ mÉ™sÉ™lÉ™nin, mÉ™hz bu yerindÉ™n, bu mÉ™rhÉ™lÉ™sindÉ™n baÅŸlayır.

Vaqif BÉ™hmÉ™nlinin qÉ™lÉ™mi É™dÉ™bi tÉ™fÉ™kkürün(ün) gücsüzlüyü, mÉ™hdud trayektoriyası ucbatından bir az MÉ™mmÉ™d Araz populizmi, kütlÉ™viliyi üzÉ™rindÉ™, bir az boz sentimentalizmÉ™, boz folklora söykÉ™nÉ™n publisistik didaktika fövqündÉ™, bir az da ibtidai poetikanın darısqal çevrÉ™sindÉ™ daim “hÉ™rÉ™kÉ™t” edib... “hÉ™rÉ™kÉ™t” edir. MÉ™hz bu sÉ™bÉ™bdÉ™n dÉ™ Vaqif BÉ™hmÉ™nlinin yazdığı ÅŸeirlÉ™rdÉ™ bütöv, orijinal bir BƏDÄ°Ä° MƏTNi, KREATÄ°VLÄ°YÄ°N hüdudsuz, ümumbəşəri, bÉ™dii hÉ™lli ortaya qoyacaq masÅŸtabını görmÉ™k mümkün deyil. ƏksinÉ™, bir çox hallarda yuxarıda qeyd etdiyim PUBLÄ°SÄ°STÄ°K RÄ°YAZÄ° HƏLL müstÉ™visindÉ™ MƏTNSÄ°ZLÄ°K SÄ°NDÄ°ROMU, kütlÉ™nin “düÅŸüncÉ™ mexanizmi” onun yazdıqlarının mahiyyÉ™tindÉ™, nüvÉ™sindÉ™ dayanır.

... ÜmumiyyÉ™tlÉ™, uzun illÉ™rdÉ™n bÉ™ri É™dÉ™bi mühitdÉ™ mövcud olan Vaqif BÉ™hmÉ™nli kimi (gerçÉ™k sÉ™nÉ™t qarşısında) məğlub imzalar var ki, yazı prosesindÉ™ qeyri – ixtiyari olaraq ekstaz vÉ™ziyyÉ™tin natamamlığı, bu istiqamÉ™tdÉ™ potensial kasadlığı, fövqÉ™l idrakın, dünyagörüÅŸün gücsüzlüyü, belÉ™ demÉ™k mümkündüsÉ™, “nÉ™fÉ™ssizliyi” ucbatından yekunda SPESÄ°FÄ°K BƏDÄ°Ä° MƏTNi ortaya qoya bilmÉ™mÉ™k problemini yaÅŸayıb... yaÅŸayır. HÉ™tta “boz É™dÉ™biyyata” yuvarlanır, onu “yaratmaÄŸa” can atır, vÉ™rdiÅŸ edir, öyrəşir, o “boz girdabda” sadÉ™cÉ™ söz, fikir qalaqlayır...

...Danışdırmayın Vaqif Bəhmənlini, o, (həm də!) Vaqif Bayatlının qanadlarının qırılmış halıdır!